Süper Nova

ilkay Şahin
4 Min Read

Süpernova, enerjisi biten büyük yıldızların şiddetle patlaması durumuna verilen addır. Süpernovalar, çok büyük patlamalarla oluşurlar. Öyle ki patlamanın yarattığı şok çevrelerindeki yıldızlararası maddeyi bir kar makinesi gibi süpürür.

Yıldızlar büyüklüklerine göre farklı kadere sahip olduklarından çok daha büyük yıldızlar da yıldızın çekirdeği kırmızı dev safhaları sonunda tümüyle demirle dolunca bu safha sonunda merkezdeki ışınım ve ısı basıncı durur. Bu durumda dev yıldızdaki muazzam ağırlık artık dengelenemez hale gelir bunun sonucunda çok büyük bir patlama yaşanır ve bir yıldızdan bir galaksiye dev ışınım olayı ortaya çıkar. Bu patlama ile bir yandan demirden daha büyük elementler yaratılırken diğer yandan da oluşan şok dalgaları yeni yıldız siteminin oluşumuna vesile olur. Astronomlar süpernovaların evrenin oluşumunda çok büyük rol oynadığını söylerler.Aynı zamanda patlama ile uzayın uzak köşelerine yıldız parçaları püskürtülür. Bu parçalardan yeni gök sistemleri ve gezegenler oluşur. İşte Güneş sistemi içerisindeki gezegenler ve dünyamızda çok eski zamanlarda gerçekleşmiş bir Süpernova patlamasının sonucunda ortaya çıktı. Dünyamız demir uzay taşları halinde süpernovalardan taşınmıştır. Yer küremizde bazı ağır atom kürlerinin bulunması, güneş sisteminin oluşumundan kısa bir zaman önce yakınlarda bir süpernova patlamasını işaret etmektedir. Bir süper nova patlamadan önce sahip olduğundan çok daha fazla miktardaki maddeyi sürükleyebilir. Örneğin, 10 Güneş kütlesinde ki bir yıldız, santimetre küpe ortalama 10 hidrojen atomunun düştüğü bir ortamda patladığında, yarattığı şok dalgası 60 ışık yılı uzaklığa kadar ulaşabilir. Bu şok dalgası yaklaşık 8 000 Güneş kütlesinde ki maddeyi sürükleyebilir. Olaya geri kazanım yönünden baktığınızda, Süpernova patlamaları, işin ‘’çöp toplama’’ bölümünü oluşturuyor. Süpernova örneği, yıldız oluşumunu, özellikle de yarattığı yüksek basınçla büyük kütleli yıldızların oluşumunu tetikleyen mekanizmalardan en önemlisidir. Bu büyük kütleli yıldızlar, hidrojen gazını iyonize eden yüksek enerjili ışıma yaparlar. Bu ısınmış ve iyonlaşmış gaz, gökyüzünde, parlak bulutsular olarak görünür. Cygnus takımyıldızında bulunan, Dünyaya 2500 ışık yılı uzaklıktaki ve Cygnus Düğümü olarak bilinen bir süpernova kalıntısına ait süpernova yaklaşık 15 000 yıl önce patlamıştır. Bugün bile devam eden patlamadan kalan şok dalgaları çevresindeki yıldızlararası ortamı hala itmektedir ve içindeki gazı ısıtıp X ışını yaymaya devam etmektedir. 1054 yılında Çin ve Japonya kayıtlarına alınan Yengeç Bulutsusu (Crab Nebula) bir süpernova neticesi olmuş olup, bize uzaklığının 7000 ışık yılı olmuş olmasına rağmen haftalarca Venüs’ten daha parlak görünmüş ve yaklaşık iki yıl boyunca da gözle rahat görünebilen bir parlaklığa sahip olmuştur. Bugün bile bu Yengeç Bulutsusu saatte 4 milyon km hızla genişlemekte olup gama ışınlarından X ışınlarına, UV, optik, infrared ve radyo dalgalarına kadar bütün dalga boylarında ışınım yapmaktadır. Bir süpernova patlaması görüntüsüne baktığımızda onun yarattığı etkiyi hemen görebiliriz. Vela Bulutsusu bunun güzel bir örneğidir. Bu bulutsudaki gazların bir süpernova patlamasıyla itildiği açıkça ortadadır. Bulutsudaki kavisli yapıya baktığımızda, en azından bir süpernova patlamasının ürünü olduğu anlaşılmaktadır. Bu bulutsudaki sürüklenmiş gaz ve toz, yıldız oluşumu için kusursuz bir hammadde kaynağıdır. Bu bulutsudan oluşacak yeni yıldızların büyük kütleli olanları da bir gün süpernova olarak patlayacak. Böylece onlar da kendilerini oluşturan bulutsuyu sürükleyerek yeni yıldızların oluşmasını sağlayacaktır. Bu döngü, bulutsudaki madde, kahverengi ve beyaz cüceler, nötron yıldızları ve kara delikler gibi geri kazanılamayan maddeye dönüştüğünde sona erecektir.

Görüldüğü gibi Süpernova’nın şiddetli bir şekilde patlaması sonucunda, yeni yıldızlar hatta gezegenler oluşmaktadır. Ama bu süper nova patlamaları cidden çok nadir olmaktadırlar. Her galakside neredeyse 100 yılda bir oluşmaktadır.

Share This Article
Leave a comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *